Waarom lockers, in kleine aantallen verspreid over de stad?
Het is de bedoeling om zeer gericht kleine aantallen lockers voor daklozen te installeren verspreid over de stad. Deze lockers kunnen fungeren als deurtje naar de toekomst voor de dak en thuislozen die hiervan gebruik maken, maar ook als punt voor ontmoeting tussen buurt- en straatbewoners. De beweegreden voor dit idee is meerduidig.
Enerzijds is er de duidelijke behoefte aan opslagruimte. De vraag naar 24/24 bereikbare lockers is een dringende vraag van straatbewoners om hun situatie meer leefbaar te maken. Straatbewoners vragen naar een veilige plek om hun spullen op te bergen zodat zij niet de hele dag met hun hebben en houden moeten zeulen of dit onbewaakt en onbeschermd moeten achterlaten.
Johan S. is ervaringsdeskundige en heeft op straat geleefd. Hij licht toe. “Zonder woning sleur je met je hebben en houden. Als je je spullen veilig kan wegbergen op een plek die 24/24 bereikbaar is, loop je vrijer en zie je er meer presentabel uit. Sommige daklozen kunnen of willen om diverse redenen niet in de opvang verblijven. Een van de redenen die wordt aangehaald is omdat er veel gestolen wordt in de nachtopvang. Om dat weinige dat je nog rest te kunnen behouden, kiezen sommigen daarom nog liever voor de straat. Of simpelweg omdat er onvoldoende plek is voor iedereen. In de realiteit is Victor 4 vaak volzet.”
Niek van de Antwerpse daklozenorganisatie ’t Vlot verdeelt sheltersuits in Antwerpen. “Erg handig om warm en droog te slapen, maar waar laat je ze overdag? Het gebruik van sheltersuits wordt pas duurzaam als ze kunnen worden gebruikt zonder dat ze gestolen worden of verloren gaan bij gebrek aan 24/24 bereikbare opbergplaats.”
Daarnaast is er ook de doelbewuste keuze om aan de hand van een gezamenlijk project met andere stadsbewoners te werken aan een positieve beeldvorming van dak- en thuislozen en rond straatbewoners in het bijzonder. Daarbij gaat het dan niet alleen over de mogelijkheid om als ware anoniem op te gaan in het straatbeeld maar ook over de eigenwaarde en de mogelijkheid mee zorg te dragen voor de publieke ruimte die zij samen met de andere omwonenden gebruiken. Verder is ook de mogelijkheid om met elkaar in contact te treden een grote troef om bepaalde vooroordelen uit de weg te ruimen en het draagvlak te vergroten. We zijn er met andere woorden van overtuigd dat een zeer gerichte participatieve aanpak ervoor kan zorgen dat de omliggende publieke ruimte daadwerkelijk ook een gezamenlijke publieke ruimte wordt voor straatbewoners én voor bewoners van de omliggende woningen. Een publieke ruimte waar samen op een duurzame manier zorg voor gedragen wordt.
Als straatsyndicaat deden we al heel wat literatuuronderzoek en bezochten we andere initiatieven ter inspiratie. We spraken met de beheerders van de lockers voorzien door de stad Gent, bezochten Doucheflux in Brussel en keken naar Casiers Solidaires in Luik. Daarnaast zijn er al verkennende gesprekken geweest met verschillende hulporganisaties. Hier kunnen we verder op bouwen. Zo is er praktische informatie over de gewenste grootte van de lockers, het belang van een goed slot, een verkenning van mogelijke leveranciers en een basis voor een verder uit te werken lokaal gebruiksreglement.
Binnen het voorliggend project willen we ook lessen trekken uit de ervaringen die daar werden opgedaan: een kleinschaliger aanpak per locatie bleek gewenst alsook een sterkere participatie met de omwonenden. Bovendien is het ook de bedoeling nog meer dan in Gent te streven naar een gezamenlijk beheer. Dit beheer vertrekt dan van een gezamenlijke aanpak van de inrichting van de betreffende plek en een toekomstgerichte participatieve uitbouw van het beheer en het onderhoud van die plek.
Daarnaast kunnen we in samenspraak met de verschillende organisaties binnen ons netwerk het plan van aanpak verder verfijnen op maat van de Antwerpse situatie. Het idee krijgt met andere woorden stilaan vaste vorm en kan uitgewerkt worden tot een tastbare en concrete actie, maar we zijn in de uitwerking nog op zoek naar manieren, middelen en vormen van samenwerking om dit duurzaam (al dan niet via een pilootproject) op het terrein te realiseren. We weten ons gesterkt in de interesse die de verschillende hulporganisaties tonen in het project. Wij hopen met dit kleinschalig pilootproject in Antwerpen mogelijke koudwatervrees te overwinnen en voldoende expertise op te bouwen om meerdere initiatieven op verschillende locaties uit te rollen. Het is nu zaak om tot concrete realisatie over te gaan.
Enkele concrete aandachtspunten Het is uitdrukkelijk de bedoeling ons project samen met andere burgers en organisaties te realiseren. Zodoende draagt het bij aan de maatschappelijke cohesie binnen de stad en dit voor alle stadsbewoners. Ook voor een groep die anders vaak uit de boot dreigt te vallen. Voor die realisatie ervan willen we uitdrukkelijk participatief te werk gaan door de verschillende belanghebbenden te betrekken.
In de eerste plaats gaat het dan over de dak- en thuislozen zelf. Samen met hen willen we verder bekijken welke specifieke plekken het meeste potentieel hebben en bevragen hoe zij de inrichting van die plekken zien. Door kleinschalig te werken kunnen we de lockers beter over meerdere plekken in de stad verspreiden en beter op de diversiteit van de verschillende straatbewoners en hun specifieke leefwereld en behoeften inspelen.
Daarnaast willen we samen met de straatbewoners ook de omwonenden van de plekken waar we de lockers uiteindelijk zouden plaatsen betrekken. Dit is volgens ons een noodzakelijke insteek om voldoende draagvlak te creëren en op die manier duurzaamheid te maximaliseren. Buurtbewoners zouden eventueel bang kunnen zijn voor overlast. Het meteen een bijkomende reden waarom we klein willen beginnen met achttal lockers. De kans dat de buurt de doelgroep dan aanvaardt, is groter.
Als pilootproject beginnen om daarna hopelijk uit te kunnen rollen in andere wijken. Ook het samen nadenken en werken aan de inrichting van de plek biedt volgens ons kansen tot ontmoeting en verbetering van de beeldvorming.
Potentiële plekken kunnen samen met de buurtbewoners afgetoetst worden. Er zullen denk- en doe-namiddagen georganiseerd worden waar zowel omwonenden als dak- en thuislozen maar ook organisaties uit de sector welkom zijn. Afhankelijk van de plek kan daarbij ook ingezet worden op een specifieke vergroening en verfraaiing van de plek, het aanbieden van andere voorzieningen zoals een fietsenstalling of openbaar toilet en/of bijvoorbeeld het voorzien van kunst in de publieke ruimte in het kader van een duurzaam sociaal-artistiek (groen)project. . Bij de inhuldiging kan een feest georganiseerd Voor het concretiseren van de inrichting zijn we er ons nu al van bewust dat er een aantal vragen zijn die verdere invulling behoeven.
Het kleinschalig kader waarbinnen we willen vertrekken laat ons toe om ook hier verder over na te denken tijdens de opzet van het project zelf en zo op basis van de ervaringen die we opdoen verdere kennis op te bouwen. Zoals hoger beschreven is over heel wat zaken is al uitgebreid nagedacht via literatuuronderzoek en terreinbezoeken. We verzamelden informatie over vergrendelingssystemen, de grootte van de lockers, mogelijke leveranciers en het prijskaartje.
Andere vragen die zich nog kunnen stellen zijn: - Hoe kan de inrichting bijdragen tot een veilig en comfortabel gebruik? - Hoe groot moeten deze lockers zijn? Hoe vermijden we dat ze te groot of te klein zijn? - Hoe zit het met de privacy van de gebruikers van de lockers? - Wat met de duurzaamheid van de lockers zelf? Zijn zij regen- en inbraakbestendig? - Hoe kunnen samen met de inrichting van de plek ook andere duurzame ingrepen geïnitieerd worden en over wat voor ingrepen gaat het dan? (vb. plaatsen groendak, bijenhotel, specifieke ontharding, opvang regenwater, soort gevelbegroeiing op de zijwanden, mosmuur, plaatsen fietsenrek en reparatiesleutelkit, ...) - Hoe kunnen we hier samen met de omwonenden voor zorgen? Voorbeelden van wat er met de buurt kan ondernomen worden is bijvoorbeeld samen schilderen, een bijenhotel of een groendak voorzien boven de lockers. De omgeving verfraaien. Kunnen ook hier samen met de buurtbewoners workshops rond georganiseerd worden?
Evengoed zijn er ook vragen die zullen opduiken in functie van het beheer van de lockers zelf en die voortdurende evaluatie zullen behoeven: - Hoe wijzen we de lockers toe? Hoe zorgen we voor een optimale verdeling van de schaarste? - Hoe vermijden we vandalisme? - Hoe zorgen we voor het toezicht en het onderhoud van de lockers? Wie is het aanspreekpunt? - Hoe vermijden we misbruik van de lockers? - Hoe vermijden we dat dingen bederven in de lockers? - Wat gebeurt er als de gebruiker van de locker verdwijnt?
De lockers zouden voor een periode van een half jaar worden toegekend. Dat geeft de gebruiker de tijd om een en ander op te bouwen in tussentijd. Het is de minimaalste vorm op weg naar huisvesting. Hij/zij kan zo beginnen met weer meer eigenwaarde op te bouwen. Een uitspraak van ervaringsdeskundige D. is dat de lockers “een deurtje naar de toekomst” kunnen betekenen. Samen met hulporganisaties willen we kijken naar de mogelijke verdeling van de lockers en het opstellen van een adequaat gebruiksreglement.
Ook kan vooraf al gepolst worden op welke vlakken gebruikers betrokken kunnen worden in het beheer van de plekken waar de lockers zullen geplaatst worden. Dit onderzoek kan gebeuren samen met bewoners en mensen die actief zijn op de plekken waar de lockers komen. De idee kan bijvoorbeeld zijn om bij elke toewijzing van een locker een drietal mensen rond deze persoon te betrekken: een hulpverlener, een vrijwilliger van het straatsyndicaat, een vrijwilliger van de buurt of de organisatie die de plek beheert. Bij de overhandiging van de sleutel of code zitten deze mensen ook even samen met de persoon om het reglement te bespreken. We leggen verantwoordelijkheid bij de lockergebruiker en bieden een kader. De persoon aan wie de locker wordt toegewezen moet zich ook thuis voelen bij de plek.
Aan dit beheer is volgens ons ook een uitdrukkelijk participatief luik wenselijk. Het gaat dan niet alleen om het neerleggen van voorafgaande afspraken maar ook om het koppelen van specifieke activiteiten aan de plek. Na de inhuldiging zijn echter ook andere terugkerende momenten van ontmoeting en evaluatie wenselijk met zowel straatbewoners en hulporganisaties als met omwonenden. Dit zou bijvoorbeeld kunnen in de vorm van een lentepoets of een maandelijkse opknapbeurt. Het zijn momenten die best ook vooraf worden ingepland. De organisatie kan dan binnen een kleinschalige lokale beheersstructuur vorm krijgen. Hoe dit op termijn, bij de verdere uitrol van de lockers over de stad, opgevolgd zal worden zal moeten blijken.
Bij het onderzoek denken we opleidingen sociaal werk te betrekken om zo bij te dragen tot het verankeren van de resultaten voor de toekomst. Binnen ons netwerk hebben wij reeds verschillende stagiaires en studenten uit deze vakgroep.
Waarnaar zijn we op zoek? Op dit ogenblik zijn we nog op zoek naar - Plekken waar we de lockers kunnen plaatsen. - Geld om de lockers aan te schaffen en de plekken in te richten. Momenteel zijn we op zoek naar geschikte plekken die publiek toegankelijk zijn om de lockers te plaatsen en die 24u/24 bereikbaar zijn. Dit kan op private grond zijn, bijvoorbeeld ingebouwd in de wand van een garage of in een voortuin rond een (semi-)publiek gebouw zoals een kerk of moskee. Als je een plek kent waarvan je denkt dat deze geschikt is, kijken we graag mee naar de mogelijkheden. Daarnaast zoeken we financiële middelen om het plaatsen van de lockers ook te realiseren, de plek in te richten en op korte termijn ook te onderhouden. Daarvoor is geld nodig dat we nu nog niet hebben. Met een voorzichtige raming schatten we dat we zo’n 1.000 euro per locker nodig hebben. Sponsoring is dus ook welkom
