Wanneer taal mensen reduceert tot een probleem
In dit opiniestuk stelt Stijn Goossens, lid en actief bij het Antwerpse Straatsyndicaat en de FV Belangenvereniging Antwerpse Druggebruikers, de manier waarop Antwerpse media berichten over mensen die drugs gebruiken en op straat leven ter discussie.
Het woord ‘junkie’ is meer dan een beschrijving: het reduceert mensen tot hun druggebruik en draagt bij aan hun ontmenselijking. Het is een oproep aan media én beleidsmakers om zorgvuldiger met taal om te gaan en mensen niet te verwarren met de problemen waarmee ze kampen.
Een kritisch opiniestuk over media, beeldvorming, repressie en menselijke waardigheid.
Antwerpse media verspreiden haat, ze reduceren mensen tot junkies
Er zijn woorden die meer doen dan alleen iets beschrijven. Ze zetten mensen weg, maken van personen een categorie en kunnen ervoor zorgen dat een hele groep mensen niet langer als mens wordt gezien. Junkie is zo'n woord.
In Antwerpen lijkt dat woord steeds gemakkelijker zijn weg te vinden naar de professionele media. Vooral ATV en de Gazet van Antwerpen, maar ook andere professionele content-creators, lijken zich in hun taalgebruik steeds meer te spiegelen aan de taal die thuishoort in boze straatgesprekken en niet in journalistiek werk. Van buurtbewoners kan je misschien verwachten dat ze vanuit frustratie roepen: "Da loept hie vol junkies en dielers!" Zij ervaren overlast en uiten die emotioneel. Dat is begrijpelijk.
Maar van professionele media mag je méér verwachten. De pers is de vierde pijler van onze democratie. Haar taak is niet om de luidste of meest ongenuanceerde stem simpelweg te versterken. Haar taak is informeren, controleren en nuanceren… Toch lijkt het in Antwerpen soms vooral te gaan over: overlast, junkie-overlast, junkies! Alsof junkie een beleidsprobleem is geworden in plaats van een woord waarmee mensen worden gereduceerd tot hun druggebruik. Dat is gevaarlijk. Een mens is niet zijn verslaving. Een mens is niet zijn dakloosheid. Een mens is ook niet de overlast die hij veroorzaakt.
Al meer dan 20 jaar lijkt het stadsbestuur steeds weer heil te zoeken in meer repressie. Er wordt gesproken over de mogelijkheid om mensen die als overlastgevend worden beschouwd, gedwongen te laten opnemen. Maar een burgemeester is geen arts en geen verslavingsspecialist. En een wettelijke bevoegdheid creëert geen extra bedden. Er bestaan vandaag al wachtlijsten voor mensen die vrijwillig hulp zoeken. Waar moeten de mensen die men gedwongen wil opnemen dan naartoe?
Het gevaar bestaat dat "zorg" uiteindelijk een eufemisme wordt voor 'wegsteken'. En dan gaat het niet meer alleen over drugs. Dan gaat het over mensen die als irritant, onaangepast of ongewenst worden beschouwd.
Mensen die straatbewoners kennen, of contacten onderhouden met straatbewoners, weten dat de werkelijkheid veel complexer is. Mensen op straat leven onder omstandigheden die voor de meesten van ons nauwelijks voorstelbaar zijn. Ze ontwikkelen overlevingsstrategieën, vertrouwensrelaties en netwerken. Natuurlijk zijn er mensen die overlast veroorzaken, uiteraard zijn er dealers en mensen die agressief gedrag vertonen. Maar er zijn ook mensen die elkaar helpen, die proberen te overleven en die ondanks alles hun waardigheid proberen te behouden.
Daarom heb ik een probleem met het woord junkie. Binnen de wereld van druggebruikers heeft dat woord een specifieke betekenis: een junkie is geen persoon, maar een bepaald gedrag. In de volksmond wordt het echter vaak gebruikt voor iedereen die illegale drugs gebruikt. Wanneer de media die term vervolgens kritiekloos overnemen, geven ze die ontmenselijking een publiek podium. Benoem de overlast. Benoem de drugshandel. Benoem de problemen. Maar noem mensen geen junkies alsof dat hun identiteit is.
De media kunnen meer dan dat. Ze moeten meer dan dat.
Want zodra we mensen verwarren met hun problemen, wordt het ook veel gemakkelijker om die mensen vervolgens als een probleem te behandelen.
Stijn Goossens
Lid en actief bij het Antwerpse Straatsyndicaat
FV Belangenvereniging Antwerpse Druggebruikers (BAD)
