foto: Antwerps Straatsyndicaat
Tijdens de Gentse Feesten brachten we met een kleine delegatie van het Antwerps Straatsyndicaat een bezoek aan Buurtpark Ham. De tijdelijke invulling is een initiatief van vzw OCUP, die leegstaande plekken openstelt voor maatschappelijke projecten. Onder de Radar kreeg er de ruimte om een warme ontmoetingsplek te creëren voor mensen die op straat leven of zich in een kwetsbare situatie bevinden. Maar iedereen is welkom.
Het initiatief bouwt verder op de ervaringen van de nachtinloop die Onder de Radar de voorbije winter organiseerde in de Sint-Jozefkerk in de Gentse Rabotwijk. Daar konden mensen vrij binnen- en buitenlopen voor een tas koffie, een kom soep, een film of gewoon een veilige plek om even te rusten. Die ervaring krijgt nu tijdens de Gentse Feesten een vervolg, zij het overdag. Net op de momenten dat mensen die op straat leven vaak uit het centrum en de parken worden weggejaagd, biedt Buurtpark Ham een alternatief.
In het park kunnen bezoekers zich wassen en scheren, even indutten, eten, koffie drinken, deelnemen aan activiteiten of genieten van kleine concerten. Er is een weggeefwinkel, een pizzaoven, een buurtmoestuin en volop ruimte om elkaar te ontmoeten. Opvallend is hoe huiselijk de sfeer aanvoelt.
Een vrijwilliger vertelt dat het project volledig gedragen wordt door een groep van ongeveer zeventig tot tachtig vrijwilligers.
"We zijn ooit begonnen met een tiental mensen die elkaar zelfs niet kenden. Stilaan zijn losse ideeën uitgegroeid tot dit project." De enige betaalde kracht die af en toe langskomt, is een straatverpleegkundige. Verder draait alles op vrijwillige inzet, giften en solidariteit. Buurtbewoners brengen kledij binnen, vrijwilligers koken, bakkers schenken brood en muzikanten komen gratis optreden.
Het project ontving slechts 2.000 euro via een buurtsubsidie. De ruimte werd ter beschikking gesteld door OCUP. De rest is vooral mogelijk dankzij een indrukwekkend netwerk van mensen die iets willen bijdragen.
Wat vooral opvalt, is de manier waarop bezoekers mee verantwoordelijkheid opnemen. Aanvankelijk waren er binnen de initiatiefgroep weinig mensen met eigen ervaring van dak- of thuisloosheid. Maar gaandeweg groeide het eigenaarschap bij de bezoekers zelf. Mensen helpen spontaan mee met het onderhoud van de plek, zetten koffie, ruimen op en zorgen voor elkaar.
Zoals een vrijwilliger het omschrijft: "Mensen zeggen niet meer: 'De koffie is op', maar: 'Kan ik nieuwe koffie maken?'"
Er gelden nauwelijks regels: geen alcohol of drugs en respect voor jezelf en de anderen. Volgens de vrijwilligers werkt net die eenvoud bijzonder goed. Mensen willen de plek waar ze zich thuis voelen beschermen. Ook tijdens de nachtinloop in de Sint-Jozefkerk bleek dat vertrouwen vaak beter werkt dan uitgebreide procedures of een overdaad aan regels.
Een ander opvallend verschil is de keuze voor een onvoorwaardelijk toegankelijke plek. In veel voorzieningen zijn bepaalde vormen van ondersteuning noodgedwongen gekoppeld aan voorwaarden of afspraken. Onder de Radar kiest er bewust voor om dat hier niet te doen. Iedereen kan binnenlopen, zonder tegenprestatie. Net daardoor ontstaat er spontaan betrokkenheid: bezoekers voelen zich mede-eigenaar van de plek en dragen er vrijwillig zorg voor.
Onder de Radar kiest bewust voor een trage opbouw. Tijdelijke invullingen krijgen de kans om rustig te groeien, te experimenteren en zich aan te passen aan de noden van de mensen die er gebruik van maken. De organisatie werkt met verschillende werkgroepen rond infrastructuur, voedsel, activiteiten, programmatie en voedselophaling.
Volgens de vrijwilligers bewijst het project dat er bijzonder veel mogelijk is wanneer mensen de ruimte krijgen om initiatief te nemen en wanneer vertrouwen het vertrekpunt vormt.
Buurtpark Ham laat zien dat een leegstaande plek veel meer kan worden dan een tijdelijk project. Het is een uitnodiging om na te denken over een meer huiselijke, laagdrempelige en onvoorwaardelijke opvang, waar menselijke ontmoeting belangrijker is dan controle en waar solidariteit groeit vanuit gedeelde verantwoordelijkheid.
